Wet DBA voor huisartsen: wat je moet weten in 2026

De Wet DBA (Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties) is een van de meest besproken onderwerpen in de huisartsenwereld. Sinds de invoering heeft de wet voor veel onzekerheid gezorgd, vooral onder waarnemend huisartsen die als ZZP'er werken. In dit artikel leggen we uit wat de Wet DBA inhoudt, waar we nu staan met de handhaving en hoe je als waarnemer of praktijkhouder compliant blijft.

De Wet DBA vervangt sinds 2016 de oude VAR-verklaring. Het doel is om schijnzelfstandigheid tegen te gaan: situaties waarin iemand op papier ZZP'er is, maar in de praktijk als werknemer functioneert. De Belastingdienst beoordeelt de arbeidsrelatie op basis van drie criteria: persoonlijke arbeid (mag je je laten vervangen?), gezagsverhouding (wie bepaalt hoe het werk wordt uitgevoerd?) en ondernemerschap (draag je ondernemersrisico?).

De handhaving heeft een turbulente geschiedenis. Na de invoering in 2016 werd handhaving jarenlang uitgesteld vanwege de complexiteit en onzekerheid. Per 1 januari 2025 is de Belastingdienst gestart met handhaving, maar met een zogenaamde zachte landing: er wordt vooral gewaarschuwd en begeleid, in plaats van direct beboet. In 2026 is deze overgangsfase verlengd, wat betekent dat de focus nog steeds ligt op educatie en het aanbieden van correctiemogelijkheden. Vanaf 2027 wordt volledige handhaving verwacht, met directe naheffingen en boetes bij onjuiste kwalificatie.

Wat zijn de risico's? Voor praktijkhouders is het risico dat de Belastingdienst een waarneemrelatie als dienstverband kwalificeert. In dat geval kan de praktijkhouder worden aangeslagen voor loonheffingen, werkgeverslasten en boetes over de gehele periode van de samenwerking. Dit kan oplopen tot tienduizenden euro's. Voor waarnemers betekent een herkwalificatie dat zij niet langer als ZZP'er worden gezien, met gevolgen voor hun belastingaftrekposten en ondernemersfaciliteiten.

De LHV heeft modelovereenkomsten ontwikkeld die specifiek zijn afgestemd op de waarneemrelatie tussen huisartsen. Het gebruik van een door de Belastingdienst goedgekeurde modelovereenkomst biedt weliswaar geen garantie, maar versterkt wel de positie bij een eventuele controle. Het is essentieel dat de feitelijke werkwijze overeenkomt met wat in het contract staat.

Hoe helpt WaarneemWeb? Bij elke bevestigde match op het platform wordt automatisch een overeenkomst van opdracht gegenereerd, gebaseerd op de LHV-modelovereenkomsten. Deze wordt pre-ingevuld met alle relevante gegevens: namen, data, locatie, tarief en uren. Daarnaast bouwt het platform een volledige paper trail op: alle transacties, uren en locaties worden geregistreerd en zijn exporteerbaar voor de Belastingdienst.

WaarneemWeb monitort ook adviserend op patronen die kunnen duiden op schijnzelfstandigheid. Wanneer een waarnemer structureel bij dezelfde praktijk werkt — meer dan drie dagen per week of langer dan zes maanden aaneengesloten — ontvangen beide partijen een waarschuwing. Dit is een advies, geen blokkering, maar het helpt je om tijdig de arbeidsrelatie te heroverwegen.

Praktische tips: zorg dat je als waarnemer voor meerdere opdrachtgevers werkt en dat je eigen materiaal gebruikt waar mogelijk. Leg afspraken altijd schriftelijk vast en bewaar je administratie zorgvuldig. Als praktijkhouder: gebruik altijd een modelovereenkomst en zorg dat je waarnemer daadwerkelijk als zelfstandige opereert.

De Wet DBA hoeft geen belemmering te zijn voor waarnemen, mits je de spelregels kent en volgt. Met de juiste documentatie en een helder werkpatroon kun je als ZZP-huisarts probleemloos blijven werken.